Depoda 600 kalem bulunması, 600 kalemin aynı dikkatle yönetilmesi gerektiği anlamına gelmez. Sermayenin büyük bölümü çoğu zaman az sayıdaki malzemeye bağlanır; yüzlerce düşük değerli sarf ise aynı kontrol yükünü hak etmez. ABC stok analizi, stok kalemlerini işletmeye etkilerine göre A, B ve C sınıflarına ayırarak sayım, satın alma ve yönetim dikkatini doğru yere toplar.
ABC stok analizi nedir?
ABC analizi, kalemleri genellikle yıllık kullanım değeri azalan sırada sınıflandırır. Yıllık kullanım değeri, bir yılda tüketilen veya satılan miktarın birim değerle çarpılmasıdır. ASCM'nin ABC açıklamasında A grubunun az sayıda kalemle parasal hacmin büyük kısmını, C grubunun ise çok sayıda kalemle daha küçük kısmını temsil ettiği belirtilir.
ASCM'deki oranlar tipik aralıklardır; zorunlu eşikler değildir. Bu yöntem resmî stok değerleme kuralı da değildir. Stok türleri aynı kalırken ABC, işletmenin kontrol önceliğini değiştirir.
A, B ve C sınıfları nasıl belirlenir?
- Dönemi sabitleyin: Son 12 ayın tüketim veya satış miktarını aynı birimle çıkarın.
- Yıllık değeri hesaplayın: Miktarı, aynı tarihte seçilmiş tutarlı birim maliyetle çarpın.
- Büyükten küçüğe sıralayın: Her kalemin toplam içindeki payını ve birikimli payını bulun.
- Eşikleri seçin: İşletme riskine göre A, B ve C sınırlarını yazılı hale getirin.
- İstisnaları işaretleyin: Ucuz olsa da üretimi durduran, uzun terminli veya güvenlik açısından kritik kalemi yalnız parasal değerle C'de bırakmayın.
Doğru başlangıç verisi için stok giriş ve çıkışlarının düzenli, birimlerin de tutarlı olması gerekir. Adet ile kutu, metre ile boy karışıyorsa sıralama güvenilir olmaz.
ABC stok analizi örneği
Aşağıdaki temsili metal atölyesi, sınıf sınırlarını birikimli değerde yaklaşık yüzde 75 ve yüzde 95 olarak seçmiştir. Bu oranlar örneğe aittir; her işletme kendi nakit, tedarik ve duruş riskine göre eşik belirlemelidir.
| Kalem | Yıllık kullanım | Birim değer | Yıllık değer | Birikimli pay | Sınıf |
|---|---|---|---|---|---|
| Sac levha | 1.200 kg | 80 TL | 96.000 TL | %49,6 | A |
| Kutu profil | 800 m | 60 TL | 48.000 TL | %74,4 | A |
| Toz boya | 200 kg | 150 TL | 30.000 TL | %89,9 | B |
| Kaynak teli | 100 kg | 100 TL | 10.000 TL | %95,1 | B |
| Zımpara | 500 adet | 10 TL | 5.000 TL | %97,7 | C |
| Eldiven | 300 çift | 15 TL | 4.500 TL | %100 | C |
Toplam 193.500 TL'dir. İlk iki kalem toplam değerin yüzde 74,4'ünü taşıdığı için daha sık kontrol edilir. Ancak ucuz bir özel bağlantı elemanı gelmediğinde bütün üretim duruyorsa, parasal sırası düşük olsa bile kritik istisna olarak ayrıca yönetilmelidir.
Hesabı stokta o gün bulunan miktarla yapmayın. Rafta çok kalmış bir malzeme, geçmiş yıl boyunca yoğun kullanıldığı anlamına gelmez; tersine yanlış satın alma yüzünden birikmiş olabilir. ABC önceliği için dönem içindeki gerçek kullanım veya satış hareketini esas alın. Yeni ürünlerde yeterli geçmiş yoksa geçici sınıf belirleyin ve ilk gerçek tüketim verisi oluştuğunda yeniden değerlendirin.
Her sınıf nasıl yönetilir?
| Sınıf | Uygulanabilir kontrol | Temel amaç |
|---|---|---|
| A | Daha sık çevrim sayımı, yakın tedarik ve sapma takibi, yetkili onayı | Yüksek değerde hata ve stoksuzluğu erken görmek |
| B | Düzenli dönemsel kontrol, standart sipariş noktası | Kontrol maliyetiyle riski dengelemek |
| C | Basit iki kutu veya toplu sipariş düzeni, daha seyrek sayım | Ucuz kaleme gereğinden fazla işlem yüklememek |
“C önemsizdir” sonucu yanlıştır. Sınıf, çoğunlukla parasal önceliği gösterir; kalite, tedarik süresi ve üretimi durdurma riski ayrı değerlendirilir. Sayım düzeni için stok sayımı ve fire, mali yük için stok maliyeti rehberlerinden yararlanabilirsiniz.
Analiz ne zaman yenilenmeli?
Sınıflar sonsuza kadar geçerli değildir. Fiyat, kullanım, ürün karması ve tedarik süresi değiştikçe bir kalem sınıf değiştirebilir. Çoğu küçük işletme için üç veya altı ayda bir gözden geçirme yeterli bir başlangıçtır; hızlı değişen malzemelerde daha kısa dönem seçilebilir. Barkodlu hareket kaydı veri toplamayı kolaylaştırır, fakat yanlış birim veya eksik çıkışı kendiliğinden düzeltmez.
ABC ile talep düzenini de karıştırmayın. Aynı yıllık değere sahip iki kalemden biri her hafta, diğeri yılda iki kez tüketilebilir. ABC parasal önceliği; ASCM'nin birlikte ele aldığı XYZ yaklaşımı ise talep değişkenliğini sınıflandırır. Talebi düzensiz A kaleminde yalnız geçmiş ortalamaya güvenmek, yüksek değere rağmen stoksuzluk yaratabilir.
krkbos ABC analizi yapar mı?
krkbos stok kartlarını ve giriş-çıkış hareketlerini takip etmeye yardımcı olur; ancak ABC sınıfını otomatik hesaplayan veya kalemlere kendiliğinden A, B, C atayan bir özellik yoktur. Analizi ayrı bir çalışma tablosunda yapmanız, sınıfları dönemsel olarak yeniden değerlendirmeniz gerekir. Kritik seviye ise farklı bir soruyu yanıtlar: “Ne zaman sipariş vermeliyim?” Bunun için kritik stok hesaplama aracını kullanabilirsiniz. ABC analizi, envanter veya resmî değerleme yerine geçmez.
ABC stok analizi hakkında sık sorulan sorular
ABC stok analizi ne işe yarar?
Stok kontrolü için ayrılan zamanı ve dikkati parasal etkisi yüksek kalemlere yöneltir; bütün kalemlere aynı kontrolü uygulama yükünü azaltır.
A sınıfı stok ne demektir?
Genellikle toplam yıllık kullanım değerinin büyük bölümünü oluşturan, yakından izlenmesi gereken kalem grubudur. “En çok adet satılan” anlamına gelmek zorunda değildir.
ABC analizinde 80/15/5 oranı şart mı?
Hayır. Oranlar başlangıç örneğidir. Sınırlar işletmenin stok yapısı, nakdi, tedarik süresi ve riskine göre belirlenir.
C sınıfı stok gereksiz midir?
Hayır. Parasal payı düşük olabilir; fakat eksikliği üretimi durdurabilir. Kritik, uzun terminli veya güvenlik bağlantılı kalemler ayrıca işaretlenmelidir.
ABC analizi hangi veriye göre yapılır?
Yaygın temel, son 12 aylık kullanım miktarı ile tutarlı birim değerin çarpımıdır. Gerekirse kârlılık, tedarik ve duruş riski gibi ek ölçütler kullanılır.
krkbos otomatik ABC sınıflandırması yapar mı?
Hayır. Stok kayıtları tutulabilir; fakat ABC hesabı ve sınıf ataması ayrı çalışma olarak kullanıcı tarafından yapılmalıdır.
