"Bu işten ne kazandık?" sorusunun cevabı çoğu atölyede tahminidir. Oysa hesap zor değil; zor olan, maliyetin içine ne girdiğini dürüstçe belirlemektir. Bu yazıda kâr marjını doğru hesaplamayı ve rakamı şişiren yaygın hataları anlatıyoruz.
Temel formül
Brüt kâr, satış tutarından o işin doğrudan maliyetinin çıkarılmasıdır:
Brüt kâr = Satış − Doğrudan maliyet
Kâr marjı (%) = Brüt kâr ÷ Satış × 100
120.000 TL'ye sattığınız, doğrudan maliyeti 84.000 TL olan bir iş 36.000 TL brüt kâr ve %30 marj bırakır. Buradaki kritik kelime "doğrudan"dır.
Doğrudan maliyete ne girer?
- Malzeme: o işte kullanılan hammadde, sarf malzeme, fire dâhil.
- İşçilik: o işe harcanan saatler × saatlik maliyet. Saatlik maliyet yalnızca net maaş değildir; SGK ve işveren yükleriyle birlikte hesaplanır.
- Fason ve nakliye: dışarıya yaptırılan işler, o siparişe ait kargo.
Kira, muhasebe ücreti, ofis elektriği gibi kalemler doğrudan maliyete girmez — bunlar sabit giderdir ve toplam kârdan düşülür. Sipariş bazında marj hesaplarken karıştırmayın; ay sonunda ise mutlaka hesaba katın.
Brüt kâr yetmez: net kâra bakın
Her işin marjı %30 olsa bile aylık sabit yükünüz brüt kârınızı aşıyorsa işletme zarar ediyordur. Basit kontrol: Aylık toplam brüt kâr − Aylık sabit gider = Net kâr. Bu sayı eksideyse sorun fiyatlamada değil, ya hacimde ya da gider yapısındadır.
Kârı olduğundan yüksek gösteren dört hata
1. İşçiliği hiç saymamak. "Zaten maaşlı personel, nasılsa ödüyorum" mantığı en pahalı yanılgıdır: personelin saati bir işe harcandığında başka bir işe harcanamaz. Saymadığınızda her iş olduğundan kârlı görünür.
2. Fireyi yok saymak. 10 metre kesip 8 metre kullanıyorsanız maliyet 10 metredir.
3. Maliyeti girilmemiş ürünü sıfır saymak. Katalogda maliyeti boş bırakılan bir ürün, hesapta bedavaya mal olmuş gibi davranır ve o siparişin tamamı kâr görünür. Eksik maliyet, sıfır maliyet demek değildir — sistem bunu size söylemelidir.
4. KDV'yi kârın içinde bırakmak. KDV sizin paranız değildir, devlet adına tahsil edersiniz. Marj hesabı KDV hariç tutarlar üzerinden yapılır.
Maliyeti sonradan değiştirmeyin
Bir ürünün maliyeti bugün 400 TL, altı ay sonra 650 TL olabilir. Geçmiş siparişlerin kârını bugünkü maliyetle hesaplarsanız tarih değişir: geçen yıl kârlı görünen iş bugün zararda çıkar. Doğrusu, maliyeti işin kaydedildiği anda dondurmaktır. Böylece geçmiş, yaşandığı gibi kalır.
Hangi soruları cevaplayabilmelisiniz?
- En kârlı ve en zararlı beş işim hangileri?
- Hangi müşteri çok ciro getiriyor ama az kâr bırakıyor?
- Hangi iş türünde marjım ortalamanın altında — fiyat mı düşük, süre mi uzun?
Bu üç sorunun cevabı, indirim pazarlığına oturduğunuzda nereye kadar inebileceğinizi bilmenizi sağlar. Üretim maliyeti hesaplama yazımız maliyet tarafını, fiyat teklifi hazırlama yazımız ise fiyat tarafını ayrıntılandırıyor.
krkbos'ta ürün kataloğundaki maliyet, sipariş kaydedilirken kalemin içine dondurulur; sonradan fiyat değişse de geçmiş siparişlerin kârı bozulmaz. Mesai kayıtlarından hesaplanan adam-saat maliyeti de işe bağlanır. Maliyeti girilmemiş kalemler varsa rapor bunu sayıp açıkça uyarır — kârınızın olduğundan yüksek göründüğünü söylemek, sessiz kalmaktan iyidir. 14 gün ücretsiz deneyin.
