Ürün ağacı — atölyelerde daha çok reçete denir — bir ürünü yapmak için gereken malzemelerin ve işlemlerin miktarlı listesidir. “Bir tane mutfak dolabı kapağı için ne gidiyor?” sorusunun yazılı cevabıdır. Sanayide kısaltması BOM’dur (Bill of Materials). Kulağa büyük şirket işi gibi gelir ama beş kişilik bir atölyede bile en çok para kazandıran kayıttır: reçeteniz varsa fiyatı hesaplarsınız, yoksa tahmin edersiniz.
Reçetesi olmayan atölyede ne olur?
- Fiyat, ustanın hafızasından çıkar. Aynı işe iki farklı müşteriye iki farklı fiyat verilir.
- Malzeme siparişi işin ortasında hatırlanır; tedarik beklerken tezgâh durur.
- Zam geldiğinde fiyat listesinin ne kadar artması gerektiği bilinmez; ya müşteri kaçar ya kâr erir.
- Usta işten ayrılınca üretim bilgisi de gider.
Bir reçetede ne bulunur?
| Alan | Örnek | Neden gerekli |
|---|---|---|
| Üretilen ürün ve birim | Kapak, 1 adet | Miktarlar hep bu birime göre yazılır |
| Malzeme kalemi | 18 mm MDF-lam | Stok kodu ile eşleşmeli, serbest metin olmamalı |
| Miktar | 0,42 m² | Ondalık kaçmasın; m² ile adet karıştırılmasın |
| Fire payı | %8 | Kesim artığı reçetede yoksa maliyet olduğundan düşük çıkar |
| İşlem ve süre | Kesim 4 dk, bantlama 3 dk, delik 2 dk | İşçilik ve makine maliyeti buradan hesaplanır |
| Sürüm ve tarih | v2 — 04.08.2026 | Reçete değişince eski işlerin maliyeti bozulmasın |
Adım adım: ilk reçetenizi yazın
- En çok sattığınız üründen başlayın
Bütün kataloğu reçeteye bağlamaya çalışmak, iki hafta içinde bırakılan bir projedir. Cironuzun büyük kısmını üreten 5-10 ürünü seçin. Uzun kuyruğu sonra tamamlarsınız.
- Bir işi baştan sona kayda alın
Kâğıt ve kalemle tezgâhın başına geçin. Kullanılan her malzemeyi tartın veya ölçün, her işlemin süresini tutun. Hafızadan yazılan reçete, gerçek reçetenin yaklaşık %70’i kadar çıkar — eksik kalan hep küçük sarf malzemeleridir: vida, tutkal, zımpara, elektrot, boya inceltici.
- Fireyi ayrı satır olarak yazın
0,42 m² MDF kullanıyorsanız ve kesimde %8 artık kalıyorsa reçeteye 0,45 m² yazıp geçmeyin. Net miktarı ve fire oranını ayrı tutun; yıl içinde fire oranınız düştüğünde kazancı görebilesiniz. Fire tanımı ve fire yönetimi yazısı bu konuyu ayrıntılandırır.
- Yarı mamulleri ayrı reçeteye çıkarın
Aynı gövdeyi üç farklı üründe kullanıyorsanız gövde kendi reçetesi olan bir yarı mamuldür. Üst ürünün reçetesinde “1 adet gövde” yazar. Buna seviyeli reçete denir; gövdenin malzemesi değiştiğinde tek yerde güncelleme yaparsınız, üç ürün birden düzelir.
- Sürüm verin, üstüne yazmayın
Reçete değiştiğinde eskisini silmeyin. Geçen ayki işin maliyeti, o gün geçerli olan reçeteyle hesaplanmalıdır; aksi halde geçmiş kârlılık raporlarınız her reçete güncellemesinde değişir.
Reçeteden maliyet nasıl çıkar?
Reçete kurulduktan sonra maliyet artık tahmin değil, çarpma işlemidir:
| Kalem | Hesap | Örnek |
|---|---|---|
| Direkt malzeme | Miktar × (1 + fire) × birim fiyat | 0,42 × 1,08 × 620 TL = 281 TL |
| Direkt işçilik | Süre × saatlik işçilik maliyeti | 9 dk = 0,15 sa × 180 TL = 27 TL |
| Makine payı | Süre × makine saat maliyeti | 0,15 sa × 240 TL = 36 TL |
| Genel üretim gideri | Direkt maliyet × yükleme oranı | (281+27+36) × %18 = 62 TL |
| Toplam birim maliyet | 406 TL |
Makine payını gözden kaçırmak en sık yapılan hatadır; hesabın nasıl yapıldığı için makine saat maliyeti yazısına, maliyetin tamamı için üretim maliyeti hesaplama rehberine bakın.
Reçeteden malzeme ihtiyacına
Reçete kurulduğunda ikinci kazanç kendiliğinden gelir: elinizdeki sipariş listesini reçeteyle çarpınca ne kadar malzeme almanız gerektiği çıkar. 40 kapak siparişi = 40 × 0,45 m² = 18 m² MDF. Stokta 11 m² varsa 7 m² eksiğiniz var ve bunu iş başlamadan önce bilirsiniz. Sanayide bu hesaba MRP denir; küçük atölyede ise adı “işi başlamadan görmek”tir. Planlama tarafı için üretim planlama ve kapasite yazısına bakabilirsiniz.
Sık yapılan dört hata
- Sarf malzemesini yok saymak: tek başına önemsiz görünen tutkal ve vida, yıllık toplamda ciddi bir kalemdir.
- Reçeteyi ustanın defterinde tutmak: paylaşılmayan reçete, kurumsal bilgi değil kişisel not olarak kalır.
- Fiyatı reçeteye gömmek: reçete miktarı tutar, fiyatı stok kartı tutar. Zam geldiğinde tek yerde güncelleme yeter.
- Ölçü birimi karıştırmak: aynı malzemeyi bir reçetede m², diğerinde levha olarak yazmak, stoğu sessizce bozar.
krkbos’ta reçete ürün kartına bağlıdır: sipariş açıldığında gereken malzeme otomatik hesaplanır, üretime çıkınca stoktan düşer ve maliyet işin üstüne yazılır. Mutfak dolabı, çelik kapı ve plastik enjeksiyon gibi reçeteyle çalışan iş kollarında kurulumu birlikte yapıyoruz. Ücretsiz deneyin.
