“Bu işi 3 saatte yaparız” cümlesi, ancak o 3 saatin kaça mal olduğunu biliyorsanız fiyata çevrilebilir. Çoğu atölyede makine saati ya hiç hesaplanmaz ya da “usta ne diyorsa o” yöntemiyle belirlenir. Oysa hesap zor değildir ve sonucu şaşırtıcıdır: tezgâhın saatinin, ustanın saatinden pahalı olduğu durumlar sanılandan çok daha yaygındır.
Formül
Makine saat maliyeti = (yıllık makine giderleri toplamı) ÷ (yıllık gerçek çalışma saati)
Formülün kolay tarafı paydır, zor tarafı paydadır. Aşağıda ikisini de tek tek kuruyoruz.
Paya hangi giderler girer?
| Kalem | Nasıl bulunur | Örnek (CNC router) |
|---|---|---|
| Amortisman | Makine bedeli ÷ ekonomik ömür (yıl) | 1.800.000 ÷ 8 = 225.000 TL/yıl |
| Enerji | Çekilen ortalama kW × çalışma saati × birim elektrik fiyatı | 9 kW × 1.600 sa × 3,20 TL = 46.080 TL |
| Periyodik bakım | Yıllık bakım sözleşmesi + yağ, filtre, kayış | 28.000 TL |
| Aşınan parça / takım | Uç, bıçak, testere, elektrot — yıllık tüketim | 65.000 TL |
| Operatör işçiliği | Brüt maaş + işveren yükü (yalnız o makinede geçen süre) | 310.000 TL |
| Yer payı | Kira × makinenin kapladığı alan oranı | 18 m² / 300 m² × 480.000 = 28.800 TL |
| Sigorta ve diğer | Makine sigortası, kalibrasyon | 12.000 TL |
| Toplam | 714.880 TL/yıl |
Paydadaki asıl hata: takvim saatiyle hesaplamak
En sık yapılan hata, yıllık çalışma saatini “günde 9 saat × 22 gün × 12 ay = 2.376 saat” diye almaktır. Bu, makinenin fişe takılı durduğu süredir; iş yaptığı süre değil. Gerçek saati bulmak için çıkarma yapın:
| Kalem | Saat |
|---|---|
| Teorik kapasite (9 sa × 22 gün × 12 ay) | 2.376 |
| − Resmî tatil ve yıllık izin | −190 |
| − Arıza ve bakım duruşu | −120 |
| − Hazırlık / kurulum (setup) süresi | −300 |
| − İş bekleme (malzeme yok, sıra yok) | −166 |
| Gerçek çalışma saati | 1.600 |
714.880 ÷ 1.600 = saatte 447 TL. Aynı hesap 2.376 saatle yapılsaydı 301 TL çıkardı — yani her saatte 146 TL’lik bir maliyeti müşteriye değil kendi cebinize yazmış olurdunuz. Yıllık 1.600 saatte bu, 233.000 TL’dir. Makine saat maliyetini hesaplayan atölyelerin çoğunun yaptığı hata tam olarak budur.
Duruş süresini bilmiyorsanız
Çoğu atölye bu tabloyu doldururken tıkanır çünkü arıza ve bekleme süresi kayıtlı değildir. İki ay boyunca tezgâhın yanına bir kâğıt asıp yalnız iki şeyi yazdırmak yeterlidir: duruşun başlangıç saati ve sebebi (arıza / malzeme yok / hazırlık / iş yok). İki ayın sonunda elinizde yıllık tahmini yapacak kadar veri olur. Kayıt dijitalse bu rakam zaten raporda durur; üretim planlama ve kapasite yazısı bu ölçümü nasıl kullanacağınızı anlatır.
Bu rakamla ne yaparsınız?
- Fiyat verirken: işin makinede geçireceği süre × saat maliyeti, teklifin içine doğrudan girer. Teklif hazırlama yazısındaki şablona bu kalemi ekleyin.
- Reçete kurarken: her işlemin süresi reçetede yazılıysa maliyet otomatik hesaplanır — ürün ağacı.
- Yatırım kararında: ikinci tezgâh mı, vardiya mı? Boşta geçen saat maliyetiyle kıyaslayınca cevap netleşir.
- Fason kararında: dışarıya verdiğiniz iş, kendi saat maliyetinizden ucuza geliyorsa fason mantıklıdır — fason üretim takibi.
- Hazırlık sürelerini kısaltmakta: tabloda 300 saatlik setup görünüyorsa, bunun yarısını kısaltmak yılda 67.000 TL’lik kapasite açar.
Üç uyarı
Amortismanı ödemeyle karıştırmayın. Makinenin kredi taksiti bitti diye maliyeti sıfırlanmaz; o makine yıpranmaya ve bir gün yenilenmeye devam eder. Taksit nakit akışının konusudur (nakit akışı tahmini), amortisman ise maliyetin.
İkincisi: her makineyi ayrı hesaplayın. Atölyenin toplam giderini toplam saate bölmek pratik görünür ama pahalı tezgâhta yaptığınız işi ucuza, basit tezgâhta yaptığınız işi pahalıya satmanıza yol açar. Üçüncüsü: rakamı yılda bir güncelleyin. Elektrik ve takım fiyatları değiştiğinde eski saat maliyetiyle verilen teklif, sessizce zarar üretir. Kâr tarafını kâr marjı hesabı yazısında ele aldık.
krkbos’ta her aşamada harcanan süre işin kartına yazılır; makine saat maliyetini tanımladığınızda işin gerçek maliyeti tahminle değil kayıtla çıkar. CNC, torna-freze, plastik enjeksiyon ve kalıp imalat atölyelerinde en çok kullanılan hesaplardan biridir. Ücretsiz deneyin.
