Stok, işletmenin gelecekte satmak, üretimde kullanmak veya faaliyetini sürdürmek amacıyla elinde tuttuğu mal ve malzemelerdir. Depodaki bitmiş ürün kadar üretim için alınan sac, kumaş veya boya da; işlem görmeye başlamış ama tamamlanmamış parça da stok sayılır.
Operasyon açısından stok, müşteriye zamanında teslimat yapabilme gücüdür. Finans açısından ise henüz nakde dönmemiş sermayedir. Bu iki bakışı birlikte değerlendirmeden yalnız “depoda çok mal olsun” veya “stok sıfıra yakın kalsın” demek doğru değildir.
Stok türleri nelerdir?
| Tür | Ne demek? | Örnek |
|---|---|---|
| Hammadde | Üretime girecek, henüz işlenmemiş temel malzeme | Sac, profil, kereste, kumaş, un |
| Yarı mamul | Üretime girmiş fakat tamamlanmamış ürün veya parça | Kesilmiş profil, dikimi bitmemiş çanta |
| Mamul | Üretimi tamamlanmış ve satışa hazır ürün | Paketlenmiş ürün, tamamlanmış masa |
| Ticari mal | Üzerinde esaslı değişiklik yapılmadan satılmak üzere alınan mal | Bayinin satmak için aldığı hazır ürün |
| Yardımcı ve sarf malzemesi | Üretimi veya faaliyeti destekleyen, ürüne doğrudan ya da dolaylı katılan malzeme | Elektrot, boya, ambalaj, temizlik sarfı |
Demirbaş ile stok aynı şey değildir. Uzun süre işletmede kullanılan makine, bilgisayar veya mobilya genellikle demirbaş niteliğindedir; satmak ya da üretimde tüketmek için bekleyen mal ise stoktur. Muhasebe sınıflandırmasını kullanım amacı belirler.
İşletmeler neden stok tutar?
- Tedarik süresini karşılamak: Sipariş verildiği anda mal gelmiyorsa aradaki üretim veya satışın sürmesi gerekir.
- Talep dalgalanmasını karşılamak: Günlük tüketim ve müşteri siparişleri her zaman aynı değildir.
- Üretim aşamalarını ayırmak: Bir atölyede kesim, kaynak, boya ve montaj aynı hızda çalışmayabilir; yarı mamul ara tampon oluşturur.
- Paket veya ekonomik sipariş miktarına uymak: Tedarikçinin minimum siparişi günlük ihtiyacın üzerinde olabilir.
- Risklere hazırlık: Tedarik gecikmesi, fire veya kalite sorunu için ölçülü bir güvenlik stoku tutulabilir.
Stok tutmanın amacı her ihtimali sınırsız mal alarak çözmek değildir. Hedef, hizmet seviyesini korurken nakdi gereksiz yere depoya bağlamamaktır.
Fazla stok ve eksik stok neye yol açar?
| Durum | Görünen sonuç | Gizli maliyet |
|---|---|---|
| Fazla stok | Raflar dolu, mal hazır | Bağlanan nakit, depo alanı, sayım, bozulma, fire ve değer kaybı |
| Eksik stok | Depo küçük ve nakit daha serbest | Üretim duruşu, acele tedarik, kaçan satış ve geciken teslimat |
| Yanlış stok kaydı | Sistem mal var veya yok gösterir | Hatalı satın alma kararı, verimsiz sayım ve müşteriye yanlış termin |
Doğru stok seviyesi her ürün için aynı değildir. Hızlı tüketilen ucuz bir sarfla, pahalı ve seyrek kullanılan özel parçanın aynı kritik seviye kuralına bağlanması gereksiz maliyet üretir.
Stok takibi ile stok sayımı arasındaki fark
Stok takibi, giriş, çıkış, üretim tüketimi, iade ve düzeltme hareketlerinin günlük kaydıdır. Stok sayımı ise kayıtta görünen miktarla depodaki fiilî miktarın belirli tarihte karşılaştırılmasıdır. Sayım, günlük hareket kaydının yerine geçmez; kaydın doğruluğunu sınar.
Fark bulunduğunda yalnız miktarı düzeltip geçmeyin. Eksik giriş, belgesiz çıkış, yanlış birim, fire, sayım hatası veya başka depoya yapılan hareket gibi nedeni kayda bağlayın. Aksi hâlde aynı fark sonraki sayımda tekrar oluşur.
Stok devir hızı ve kritik stok seviyesi
Stok devir hızı, stokun bir dönemde kaç kez satılıp yenilendiğini ölçer. Hesapta satış geliri yerine satılan malın maliyeti ve ortalama stok kullanılır. Formül, örnek ve yorumlama sınırlarını ayrı stok devir hızı rehberinde bulabilirsiniz.
Kritik stok seviyesi veya yeniden sipariş noktası, yeni sipariş verilmesi gereken miktardır. Günlük tüketim, tedarik süresi ve güvenlik payına göre hesaplanır. Kendi verinizle sonucu görmek için kritik stok hesaplama aracını kullanın.
Tek sayı herkese uymaz: Devir hızı ve kritik seviye sektör, ürün ömrü, tedarik süresi ve talep dalgalanmasına göre yorumlanır. Başka işletmenin oranını doğrudan hedef yapmak yerine kendi dönemlerinizi karşılaştırın.
Basit bir stok takip düzeni nasıl kurulur?
- Her kaleme benzersiz stok kodu verin. Ürün adı değişse bile kodun aynı kalması hareket geçmişini korur.
- Birimleri sabitleyin. Adet, kilogram, metre ve paket dönüşümleri tanımlı değilse miktarlar toplanamaz.
- Her hareketi kaynağıyla işleyin. Satın alma, sipariş çıkışı, üretim tüketimi, iade ve düzeltme birbirinden ayrılmalıdır.
- Kritik seviyeyi ürün bazında belirleyin. Tedarik süresi ve tüketim değiştikçe değeri gözden geçirin.
- Düzenli sayım yapın. Farkı miktar kadar nedeniyle birlikte kaydedin ve sorumluyu belirleyin.
Başlangıç için giriş, çıkış, kalan ve kritik seviye uyarısı içeren ücretsiz stok takip tablosunu indirebilirsiniz. Dosya tarihli hareket veya çoklu depo yönetimi yapmaz; bu sınırı aşınca yazılıma geçmek daha güvenlidir.
Sık sorulan sorular
Stok ne demek?
İşletmenin satmak, üretimde kullanmak veya faaliyetini sürdürmek için elinde bulundurduğu mal ve malzemelerin genel adıdır.
Hammadde ile mamul arasındaki fark nedir?
Hammadde üretime girecek işlenmemiş malzemedir; mamul üretimi tamamlanmış ve satışa hazır üründür. Aradaki tamamlanmamış ürün yarı mamuldür.
Fazla stok neden zararlıdır?
Nakdi depoya bağlar; alan, sayım, sigorta, fire, bozulma ve değer kaybı maliyeti doğurabilir.
Stok sayımı ne işe yarar?
Kayıttaki miktarla depodaki fiilî miktarı karşılaştırır. Farkın yalnız tutarı değil, kaynağı da araştırılmalıdır.
Kritik stok seviyesi nedir?
Tedarik süresi ve tüketim dikkate alınarak yeni sipariş verilmesi gereken seviyedir. Her ürün için ayrı hesaplanmalıdır.
