Stok devir hızı, bir işletmenin elindeki stoku belirli bir dönemde kaç kez tüketip yenilediğini gösteren orandır. Stokun yalnız miktarını değil, ne kadar hareketli olduğunu anlatır. Yıllık devir hızının 4 olması, eldeki ortalama stok değerinin yıl içinde yaklaşık dört kez tüketildiği anlamına gelir.
Stok devir hızı nasıl hesaplanır?
En yaygın hesap, dönem boyunca satılan ya da üretimde tüketilen stokun maliyetini aynı dönemin ortalama stok değerine bölmektir. Satış gelirini stok maliyetiyle karıştırmayın; pay ve payda aynı maliyet temeline dayanmalıdır.
Stok devir hızı = Dönemde tüketilen stok maliyeti ÷ Ortalama stok değeri
Basit bir başlangıç için ortalama stok, dönem başı ve dönem sonu stok değerinin ortalamasıyla bulunabilir. Stok seviyesi yıl içinde çok dalgalanıyorsa yalnız iki güne bakmak yanıltır; aylık ortalamaları kullanmak daha sağlıklıdır.
| Kalem | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| Dönem başı stok | — | 200.000 TL |
| Dönem sonu stok | — | 100.000 TL |
| Ortalama stok | (200.000 + 100.000) ÷ 2 | 150.000 TL |
| Yıllık tüketim maliyeti | — | 1.200.000 TL |
| Stok devir hızı | 1.200.000 ÷ 150.000 | 8 devir |
| Yaklaşık stokta kalma süresi | 365 ÷ 8 | 46 gün |
Yüksek ve düşük devir hızı ne anlatır?
Düşük oran, stokun uzun süre beklediğini ve işletme parasının rafta bağlı kaldığını gösterebilir. Bunun yanında demode olma, bozulma ve sayım farkı riski de artar. Çok yüksek oran ise her zaman başarı değildir; yetersiz stok, sık acil satın alma ve tedarik gecikmesinde üretimin durması anlamına gelebilir.
| Görünen durum | Olası anlamı | Kontrol edilecek kayıt |
|---|---|---|
| Düşük devir | Fazla alım, yavaş satış veya ölü stok | Son hareket tarihi ve eldeki miktar |
| Yüksek devir | Hızlı tüketim veya yetersiz emniyet payı | Stoksuz kalınan günler ve acil siparişler |
| Oran hızla değişiyor | Sezon, fiyat değişimi veya kayıt sorunu | Aylık tüketim ve sayım farkları |
İdeal stok devir hızı kaç olmalı?
Her işletme için geçerli tek bir ideal sayı yoktur. Bozulabilen gıda ile özel siparişe göre alınan metal aynı hızda dönmez. Önce kendi ürün gruplarınızı ayırın; ardından aynı kalemin bu yılki oranını geçen yıl ve önceki dönemlerle karşılaştırın. Teslim süresi uzun, üretimi durdurabilecek kritik bir parçanın daha yavaş dönmesi kabul edilebilir. Kolay tedarik edilen standart bir malzemenin aylarca beklemesi ise başka bir sorundur.
Kalem bazında nasıl kullanılır?
Site genelindeki tek oran, hızlı ve yavaş kalemleri birbirine karıştırır. Satın alma kararı için her stok kartında en azından dönem başı miktarını, girişleri, tüketimi, dönem sonu miktarını ve son hareket tarihini izleyin. Sonra kalemleri üç gruba ayırın: düzenli dönenler, sık stoksuz kalanlar ve uzun süredir hareket etmeyenler. Böylece her gruba aynı sipariş kuralını uygulamazsınız.
Sonucu bozan yaygın hatalar
- Satış tutarını maliyetle bölmek: Satış fiyatındaki kâr, oranı yapay biçimde büyütür.
- Yalnız dönem sonuna bakmak: Yıl sonundan hemen önce yapılan büyük alım sonucu çarpıtabilir.
- Negatif stoku hesaba katmak: Kayıt eksiye düşmüşse önce giriş-çıkış hatası düzeltilmelidir.
- Bütün stokları tek sepete koymak: Hammadde, yarı mamul ve mamul farklı hızlarda hareket eder.
Sık sorulan sorular
Devir hızı ile stokta kalma süresi aynı şey mi?
Aynı durumu farklı yönden anlatırlar. Devir hızı stokun dönemde kaç kez yenilendiğini, stokta kalma süresi ise ortalama kaç gün beklediğini gösterir. Yıllık hesapta yaklaşık süre, 365'in devir hızına bölünmesiyle bulunur.
Devir hızı yüksekse stok yönetimi mutlaka iyi midir?
Hayır. Hızlı dönüş satış gücünü gösterebilir; fakat kritik malzeme sürekli biterken de oran yüksek çıkar. Devir hızını stoksuz kalma, geciken iş ve acil satın alma kayıtlarıyla birlikte okuyun.
Hesap aylık yapılabilir mi?
Evet. Ancak aylık tüketimi aylık ortalama stokla karşılaştırın ve sezon etkisini unutmayın. Tek ayı yıllık oran gibi yorumlamak yerine aynı ayın geçmiş yıllardaki sonucuyla kıyaslamak daha anlamlıdır.
