Fason üretim, bir malın veya parçanın mülkiyeti devredilmeden, ücret karşılığında başka bir işletmede belirli bir üretim ya da işleme adımından geçirilip sahibine geri verilmesidir. Boya, galvaniz, kesim, dikim ve paketleme tek başına fason işlem olabilir. Malzemeyi kimin sağlayacağı ve tarafların sorumluluğu ise işin sözleşmesine göre değişir.
Fason üretim nasıl işler?
- Kapsam tanımlanır
Teknik resim, numune, miktar, tolerans, işlem ve teslim tarihi yazılı hâle getirilir.
- Malzeme veya parça teslim edilir
Gönderilen miktar, birim, parti ve teslim belgesi iki tarafça kontrol edilir.
- Fason işlem yapılır
Fasoncu kararlaştırılan üretim adımını uygular ve işi geri teslim eder.
- Sayım ve kalite kabulü yapılır
Kabul edilen, yeniden işlenecek ve ret olan miktarlar birbirinden ayrılır.
- Hizmet bedeli kayda alınır
Kabul edilen iş, fiyatlandırma birimi ve varsa ek giderler dayanak belgelerle eşleştirilir.
Fason, satın alma ve taşeronluk arasındaki fark
| Model | Ana işlem | Mal veya parça |
|---|---|---|
| Fason | Mevcut mal üzerinde belirli üretim işlemi | İşlenir ve sahibine geri döner |
| Satın alma | Tedarikçinin sattığı ürün veya hizmet alınır | Satışla birlikte mülkiyet devri olabilir |
| Taşeronluk | Daha geniş bir iş paketinin başka yükleniciye verilmesi | Stok teslimi her zaman şart değildir |
İşletmeler neden fason üretim kullanır?
Seyrek ihtiyaç duyulan bir makineye yatırım yapmamak, dönemsel yoğunlukta kapasiteyi artırmak veya özel ustalık isteyen bir işlemi uzmanına bırakmak başlıca nedenlerdir. Bu esnekliğin karşılığında kalite, termin, taşıma, izlenebilirlik ve tek bir fasoncuya bağımlılık riski doğar. Karar verirken yalnız birim işlem fiyatına değil, bütün akışa bakılmalıdır.
Fason anlaşmasında neler açık yazılmalı?
- Teknik tanım: Ürün, çizim revizyonu, numune ve kabul toleransı
- Miktar ve birim: Adet, kilogram veya metrekare gibi ölçü
- Termin: Teslim ve geri dönüş tarihi ile gecikme bildirimi
- Kalite sorumluluğu: Ret, yeniden işleme ve fire durumunda izlenecek yol
- Fiyat kapsamı: Malzeme, işçilik, ambalaj, taşıma ve ek işlemler
- Koruma ve iz: Malzemenin saklanması, parti kaydı, kalıp ve gizlilik
- Kabul yöntemi: Sayım, kontrol, itiraz ve onay süresi
Dikkat: Bu liste sözleşme veya muhasebe danışmanlığı değildir. Belge düzenini, vergi uygulamasını ve sorumluluk maddelerini işin niteliğine göre mali müşaviriniz ve gerekiyorsa hukukçunuzla belirleyin.
Fason maliyeti nasıl hesaplanır?
Teklifte görünen birim işlem bedeli toplam maliyet değildir. Gidiş-dönüş taşıma, kontrol, yeniden işleme, kabul edilmeyen parça ve sizin içeride harcadığınız zaman da hesaba katılmalıdır.
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| 100 parça için fason işlem | 4.000 TL |
| Gidiş-dönüş taşıma | 600 TL |
| Kontrol ve yeniden işleme | 250 TL |
| Toplam ek fason maliyeti | 4.850 TL |
| Kabul edilen miktar | 97 parça |
| Kabul edilen parça başına | 50 TL |
Fasona giden malzeme nasıl takip edilir?
Mülkiyeti sizde kalan malzeme operasyonel kayıtta kaybolmamalı; bulunduğu yer ve işlem durumu değişmelidir. Çıkış kaydında fasoncu, iş numarası, miktar, tarih ve beklenen dönüş; giriş kaydında gelen, ret, yeniden işleme ve eksik miktar ayrı tutulur. Örneğin 100 parça gönderilip 96 uygun parça geldiyse kalan 4 parçayı doğrudan “kayıp” saymayın: fasoncuda bekleyen, yeniden işlenen veya ret olan miktarı karşı tarafla doğrulayın. Kullanılacak sevk ve muhasebe belgesini mali müşavirinizle teyit edin.
Sık sorulan sorular
Fason üretim kayıt dışı iş midir?
Hayır. Fason bir üretim modelidir; işin belge, sözleşme ve vergi yükümlülükleri ayrıca yerine getirilir.
Fason üretimde malzemeyi kim alır?
Tek bir kural yoktur. Malzemenin tamamını işi veren sağlayabilir veya taraflar farklı bir düzen kurabilir. Kimin neyi sağladığı fiyat ve sorumluluklarla birlikte yazılmalıdır.
Fasoncu ile tedarikçi aynı şey mi?
Aynı firma iki rolde de çalışabilir; ancak satın alınan ürünle size ait parça üzerinde yapılan işlemi ayrı kayıtlarla izlemek karışıklığı önler.
