Yarı mamul, üretime girmiş fakat henüz satılabilir son ürün hâline gelmemiş malzeme veya parçadır. Kesilmiş ama bantlanmamış panel, kaynağı bitmiş fakat boyanmamış konstrüksiyon ve dikilmiş ama ütülenmemiş ürün birer yarı mamuldür. Üretim akışında genel ayrım hammadde → yarı mamul → mamul biçimindedir.
Hammadde, yarı mamul ve mamul arasındaki fark
| Tür | Durumu | Atölye örneği |
|---|---|---|
| Hammadde | Üretime henüz girmemiş girdi | Sac levha, MDF panel, kumaş topu |
| Yarı mamul | En az bir işlem görmüş, işi sürüyor | Kesilmiş sac, boyaya hazır gövde |
| Mamul | Tanımlanan üretim adımları tamamlanmış ürün | Paketlemeye veya sevke hazır ürün |
Bir parçanın yarı mamul sayılması işletmenin üretim akışına bağlıdır. Kesilmiş sacı başka işletmeye satan bir firma için o parça mamul olabilir; aynı parçayı kaynak ve boya işlemlerine sokacak atölye için yarı mamuldür.
Yarı mamul neden ayrı takip edilir?
Yarı mamulün içinde yalnız malzeme değil, tamamlanan işlemlerin işçilik ve makine zamanı da vardır. Bu nedenle onu hammadde gibi görmek birikmiş emeği, bitmiş ürün gibi görmek ise henüz yapılmamış işlemleri gözden kaçırır. Ayrı kayıt; eldeki iş miktarını, üretime bağlanan kaynağı ve hangi aşamada yığılma olduğunu görmeyi sağlar.
Yarı mamul kaydında hangi bilgiler olmalı?
- İş veya sipariş numarası: Parçanın hangi müşteri işine ait olduğunu gösterir.
- Ürün ve miktar: Adet, kilogram veya metre gibi birimiyle birlikte yazılır.
- Tamamlanan aşama: Kesim, kaynak, boya gibi son biten işlem belirtilir.
- Beklediği aşama: Sıradaki işlem ve mümkünse planlanan başlama tarihi eklenir.
- Giriş tarihi: Parçanın bu aşamada ne kadar süredir beklediğini gösterir.
- Kalite durumu: Uygun, kontrol bekliyor veya yeniden işlenecek ayrımı yapılır.
Basit bir yarı mamul örneği
100 parçalık bir işte kesim tamamlandı, 60 parça kaynak gördü ve 40 parça kaynak sırası bekliyor olsun. Bu durumda kesilmiş 40 parça ile kaynaklanmış fakat boyanmamış 60 parça aynı “devam ediyor” etiketi altında bırakılmamalıdır.
| Aşama | Bekleyen miktar | Sıradaki işlem | Yönetim sorusu |
|---|---|---|---|
| Kesim tamam | 40 adet | Kaynak | Kaynak neden başlayamadı? |
| Kaynak tamam | 60 adet | Boya | Boya kapasitesi yeterli mi? |
| Bitmiş ürün | 0 adet | Kontrol / sevk | Termin için kaç gün kaldı? |
Yarı mamul birikmesi neyi gösterir?
Bir aşamanın önünde miktar düzenli olarak büyüyorsa orada kapasite, malzeme, kalite onayı veya planlama sorunu olabilir. Tek günlük yığılma her zaman darboğaz değildir; birkaç dönem boyunca girişin çıkıştan fazla olması daha güçlü bir işarettir. Bekleyen miktarla birlikte bekleme süresini de ölçün: on parça iki saat bekliyorsa normal, iki hafta bekliyorsa araştırılması gereken bir durum olabilir.
Sayımda yarı mamul nasıl kontrol edilir?
Sayım günü tezgâh üstündeki parçaları görmezden gelmeyin. Her yığını iş numarası, miktar ve son tamamlanan aşamayla eşleştirin. Fiziksel miktarla kaydı karşılaştırın; farkı doğrudan silmek yerine fire, yeniden işleme, başka işe aktarım veya kayıt gecikmesi gibi nedenlerden hangisinin oluştuğunu belirleyin. Muhasebe değerlemesi ise işletmenin kullandığı yönteme göre değişebileceğinden mali müşavirle birlikte yürütülmelidir.
Sık sorulan sorular
Yarı mamul stok mudur?
Evet, işletmenin elindeki üretim girdilerinden biridir; ancak hammadde ve bitmiş mamulden ayrı izlenmesi gerekir. Değerleme ve muhasebe kaydı için işletmenizin yöntemini mali müşaviriniz belirlemelidir.
Her işlemden sonra ayrı yarı mamul kartı açılır mı?
Şart değildir. Yönetim kararı vermeyi sağlayacak kadar anlamlı aşama seçin. Her küçük hareketi ayrı kart yapmak kayıt yükünü büyütür; kritik bekleme noktalarını tek başlıkta toplamak daha kullanışlıdır.
Yarı mamul ile fire aynı şey mi?
Hayır. Yarı mamul üretimi devam eden kullanılabilir parçadır. Fire ise normal akışta ürüne dönüşmeyen kayıp veya artık miktardır. Yeniden işlenecek parça da doğrudan fire sayılmamalı, ayrı durumla izlenmelidir.
