En son yaşanan teslimata göre tedarikçiyi “çok iyi” veya “bir daha çalışmayız” diye sınıflandırmak kolaydır; fakat güvenilir değildir. Bir tedarikçi ucuzken sürekli eksik getirebilir, diğeri pahalı görünürken hatasız ve zamanında teslim ederek toplam maliyeti düşürebilir. Tedarikçi değerlendirme, bu farkı aynı ölçütlerle ve kayıt üzerinden görünür kılar.
Hedef tedarikçileri cezalandırmak değil, hangi riskin kimde yoğunlaştığını görmek ve gelişme kararını kanıtla vermektir. Puan yalnız satın alma ekibinin hissi değil; mal kabul, kalite, üretim ve finans kayıtlarının ortak sonucudur.
Tedarikçi değerlendirme nedir?
Tedarikçi değerlendirme; potansiyel veya mevcut tedarikçinin ihtiyacı karşılama yeteneğini seçilmiş ölçütlerle inceleme işlemidir. Seçim öncesinde kapasite, teknik yeterlilik ve finansal dayanıklılık; çalışmaya başladıktan sonra ise gerçek kalite, teslimat, maliyet ve destek performansı ölçülebilir.
ASQ'nun tedarikçi kalitesi rehberi, fiyatın tek başına yeterli olmadığını; kalite, maliyet, teslimat, kapasite, teknik destek ve tedarikçiyle çalışmanın toplam maliyeti gibi unsurların birlikte değerlendirilmesini önerir. Ölçütler satın alınan ürünün riskine göre seçilmelidir.
Hangi tedarikçi değerlendirme kriterleri kullanılmalı?
| Kriter | Örnek ölçü | Kanıt kaynağı |
|---|---|---|
| Kalite | İlk kabulde uygun miktar ÷ toplam gelen miktar | Mal kabul, kontrol ve uygunsuzluk kaydı |
| Teslimat | Zamanında ve tam teslim edilen sipariş oranı | Beklenen ve gerçek teslim tarihleri |
| Toplam maliyet | Fiyatın yanında nakliye, hata, iade ve ek işlem | Teklif, alış ve sorun maliyeti |
| Destek | Soruna dönüş ve kalıcı çözüm süresi | Yazışma ve faaliyet kapanışları |
Kritik bir hammadde için sertifika, izlenebilirlik ve kapasite ayrıca puanlanabilir. Standart ofis sarfında aynı ayrıntı gereksizdir. Kontrol yükünü riske göre ayırmak için ABC stok analizindeki öncelik mantığından yararlanabilirsiniz.
100 puanlık tedarikçi karnesi nasıl kurulur?
Önce her kriterin ağırlığını belirleyin; toplam yüzde 100 olmalıdır. Sonra her kriteri 0–100 arasında, tanımı önceden yazılmış bir kuralla puanlayın. Temsili bir metal atölyesinde kalite yüzde 35, teslimat yüzde 30, toplam maliyet yüzde 20 ve destek yüzde 15 ağırlık taşısın.
Toplam puan = Kalite × 0,35 + Teslimat × 0,30 + Maliyet × 0,20 + Destek × 0,15
Bu ağırlıklar evrensel standart değildir. ASQ'nun yukarıdaki rehberi temel göstergeler arasında maliyet, kalite ve teslimatı sayar; kritik kalemlerde finansal, teknik, üretim ve kalite sistemi yeterlilikleri de ayrıca incelenebilir. İşletme ağırlığı kendi riskine göre yazmalıdır.
Tedarikçi puanlama örneği
Son üç ayın kayıtlarında Delta Metal'in kalite puanı 90, teslimat puanı 75, toplam maliyet puanı 80 ve destek puanı 70 olsun. Ağırlıklı hesap şöyledir:
| Kriter | Puan | Ağırlık | Katkı |
|---|---|---|---|
| Kalite | 90 | %35 | 31,5 |
| Teslimat | 75 | %30 | 22,5 |
| Toplam maliyet | 80 | %20 | 16,0 |
| Destek | 70 | %15 | 10,5 |
| Toplam | — | %100 | 80,5 |
80,5 puanın ne anlama geldiği de baştan belirlenmelidir. Örneğin 85–100 tercih edilen, 70–84 geliştirme planıyla onaylı, 70 altı yeni sipariş öncesi inceleme olabilir. Ancak kritik tek bir uygunsuzluğu yüksek ortalamaya gömmeyin; güvenlik veya zorunlu belge eksikliği ayrı veto kuralı olabilir.
Değerlendirme ne sıklıkla yapılmalı ve sonucu ne olmalı?
Çok kullanılan kritik tedarikçiler aylık veya üç aylık; düşük riskli ve seyrek kullanılanlar altı aylık ya da yıllık değerlendirilebilir. Yeni tedarikçide ilk üç teslimatı ayrı izlemek, yıllık ortalamayı beklemekten daha hızlı sinyal verir. Dönem ve örneklem her tedarikçi için aynı olmalıdır.
- İyi sonuç: Tercih edilen liste ve daha sade kontrol, fakat izleme devam eder.
- Orta sonuç: Tek bir iyileştirme hedefi, sorumlu ve kapanış tarihi belirlenir.
- Zayıf sonuç: Yeni sipariş öncesi onay, alternatif kaynak veya kontrollü çıkış planı uygulanır.
- Kritik uygunsuzluk: Ortalama puandan bağımsız inceleme ve gerekirse bloke kararı verilir.
Kalite sorununun kapanışını NCR/DÖF kaydına, gerçek teslimat verisini mal kabul sürecine bağlayın. Aksi halde puan kartı kanıtsız görüş tablosuna döner.
krkbos tedarikçi değerlendirmesinde ne sağlar?
krkbos'ta satın alma siparişlerinin beklenen teslim tarihi, kabul edilen miktarı ve açık bakiyesi; tedarikçi cari hareketleri; malzeme partileri ve uygunsuzluk kayıtları tutulabilir. Bu kayıtlar kalite, teslimat ve ticari performansı ayrı bir puan kartında hesaplarken girdi sağlar.
Tedarikçi kartında kullanıcı tarafından 1–5 arasında genel performans notu tutulabilir. Ancak krkbos teslimat ve kalite kayıtlarından otomatik ağırlıklı puan üretmez, hazır bir onaylı tedarikçi karnesi oluşturmaz ve düşük puanlı tedarikçiyi kendiliğinden engellemez. Ölçüt, ağırlık, dönem ve karar eşiğini işletme belirleyip ayrıca hesaplamalıdır. Sipariş verilerini düzenli toplamak için satın alma siparişi alanlarını kullanabilirsiniz.
Tedarikçi değerlendirme hakkında sık sorulan sorular
Tedarikçi değerlendirmede en önemli kriter nedir?
Ürünün riskine göre değişir. Üretimi veya müşteri güvenliğini etkileyen malzemede kalite veto ölçütü olabilir; standart üründe teslimat ve toplam maliyet daha fazla ağırlık taşıyabilir.
Yalnız fiyatla tedarikçi seçilir mi?
Sağlıklı değildir. Nakliye, vade, hata, iade, gecikme, minimum sipariş ve sorun çözme yükü toplam maliyeti değiştirebilir.
Tedarikçi puanı kaç olmalı?
Evrensel eşik yoktur. İşletme ölçüt ve ağırlıklarını tanımlayıp karar aralıklarını değerlendirmeden önce yazmalıdır.
Yeni tedarikçi geçmiş veri yokken nasıl değerlendirilir?
Teknik yeterlilik, numune, belge, referans ve kapasite ön değerlendirmesi yapılır; ilk teslimatlar daha sık kontrol edilerek gerçek performans puanı oluşturulur.
Tek bir ciddi hata ortalama puana dâhil edilir mi?
Kayda girer; fakat güvenlik, yasal şart veya kritik kalite ihlali yalnız yüksek ortalamayla kapatılmamalıdır. Ayrı veto ve inceleme kuralı gerekir.
krkbos otomatik tedarikçi puanı hesaplar mı?
Hayır. Sipariş, teslimat, cari ve kalite kayıtları veri sağlayabilir; puan kartı ve karar eşikleri işletme tarafından ayrıca yürütülür.
