Atölyede üç tür stok vardır. İkisini herkes bilir: hammadde depoda, mamul sevkiyat bölümünde. Üçüncüsü ise tezgâhların arasında, raflarda, paletlerde durur ve çoğu işletmede hiç sayılmaz: yarı mamul.
Kesilmiş ama kaynaklanmamış sac. Dikilmiş ama ütülenmemiş gömlek. Boyaya gitmiş ama dönmemiş parça. Bunlar ne hammaddedir ne satılabilir ürün — ama para orada durur.
Yarı mamulün gerçek maliyeti
| Aşama | Parça başı birikmiş değer | Bekleyen adet | Bağlı para |
|---|---|---|---|
| Kesilmiş (hammadde + kesim) | 640 TL | 18 | 11.520 TL |
| Kaynaklanmış | 890 TL | 24 | 21.360 TL |
| Boyada (dışarıda) | 1.010 TL | 31 | 31.310 TL |
| Montaj bekliyor | 1.180 TL | 12 | 14.160 TL |
| Toplam yarı mamul | 85 | 78.350 TL |
Bu 78.350 TL hiçbir yerde görünmez. Banka hesabında yoktur, alacaklarda yoktur, depo sayımında çoğu zaman yoktur. Ama ödenmiştir — malzemesi alınmış, işçiliği verilmiştir. Nakit sıkıntısı yaşayan atölyelerin önemli bir kısmında paranın nereye gittiğinin cevabı buradadır.
Yarı mamul neden birikir?
- Darboğaz. En yaygın sebep. Bir aşama besleyemiyorsa önünde yığılır. Darboğaz nasıl bulunur.
- Toplu üretim alışkanlığı. “Nasıl olsa tezgâh kurulu, 50 tane keselim” — 20'si sipariş, 30'u rafta bekler.
- Dışarıya giden iş. Fasonda, boyada, kaplamada bekleyen mal en uzun bekleyen yarı mamuldür.
- Eksik parça. Bir kalem gelmediği için 40 set yarım kalır ve tamamı bekler.
Ölçmenin en pratik yolu
Yarı mamulü kuruşuna kadar hesaplamak gerekmez; büyüklük mertebesini bilmek yeter. Ayda bir, aynı gün:
- Aşama panosuna bakın ve her aşamada bekleyen iş sayısını yazın.
- Aşama başına ortalama birikmiş değeri bir kez hesaplayın (malzeme + o aşamaya kadarki işçilik).
- Çarpın ve toplayın. Üç ay üst üste yaptığınızda eğilimi görürsünüz — artıyor mu, azalıyor mu.
Eğilim rakamın kendisinden daha önemlidir. Yarı mamul artıyorsa ya darboğaz büyüyordur ya toplu üretim alışkanlığı yerleşmiştir; ikisi de nakit olarak bedelini keser.
Nakitle bağlantısı
Yarı mamul, nakit dönüş süresinin en görünmez parçasıdır. Malzeme alındığı gün para çıkar; ürün teslim edilip tahsil edildiğinde geri gelir. Arada geçen sürenin büyük kısmı çoğu atölyede üretimde değil, beklemede geçer.
Nakit tarafının tamamı için nakit dönüş süresi hesaplama aracına ve işletme sermayesi yazısına bakabilirsiniz.
krkbos'ta nasıl çalışır ve ne yapmaz
Aşama panosunda hangi işin hangi aşamada beklediği görünür; yarı mamul sayımını buradan yaparsınız. İş bazlı maliyet takibi yaptığınızda, o işe kadar harcanan malzeme ve işçilik iş kartında durur.
Yapmadıklarımız: Yarı mamul değerlemesi ve ara stok raporu yoktur. Panel “şu an atölyede kaç liralık yarı mamul var” sorusunu cevaplamaz. Stok, hammadde ve mamul seviyesinde tutulur; aşamalar arası ara stok ayrı bir kayıt değildir. Hesabı yukarıdaki yöntemle siz yaparsınız.
Sık sorulanlar
Yarı mamulü stok kartı olarak açmalı mıyım?
Küçük atölyede gerekmez ve çoğu zaman zarar verir — her ara ürün için kart açmak kayıt yükünü katlar. Aşama panosundan sayıp değerini kendiniz hesaplamak pratikte yeterlidir.
Panel yarı mamul değerini gösteriyor mu?
Göstermiyor. Ara stok değerlemesi yoktur; aşamadaki iş sayısını görür, değeri kendiniz çarparsınız.
Fasondaki mal yarı mamul sayılır mı?
Sayılır ve genellikle en uzun bekleyen kalemdir. Fason aşamasını ayrı tutmak, dışarıda ne kadar para beklediğini görünür kılar.
Yarı mamul azaltmak için ne yapmalıyım?
Önce darboğazı bulun — yığılmanın en yaygın sebebi odur. Sonra toplu üretim alışkanlığını gözden geçirin: tezgâh kurulu diye fazladan üretmek, kurulum maliyetinden tasarruf edip nakitten kaybetmektir.
