Muhasebecinizle konuşurken ya da bir ön muhasebe programının menüsünde “reskontra” kelimesini görüp ne olduğunu merak ettiyseniz, cevabı sandığınızdan basit: reskontra, cari hesapların kişi kişi tutulduğu yardımcı defterdir. Yani “kimden ne alacağım, kime ne borcum var” sorusunun ayrıntılı defteri.
Kelime iki anlamda kullanılır ve bu karışıklık yaratır: (1) muhasebe terimi olarak yardımcı defter/cari kart anlamında, (2) bazı ön muhasebe yazılımlarında modül ya da ürün adı olarak. Bu yazı birinci anlamı, yani kavramın kendisini anlatır.
Büyük defter ve yardımcı defter: iki katmanlı yapı
Muhasebe kayıtları iki katmanda tutulur ve reskontrayı anlamak için bu ayrımı görmek yeterlidir.
| Büyük defter (defter-i kebir) | Yardımcı defter (reskontra) | |
|---|---|---|
| Neyi tutar | Hesap bazında toplam | Kişi/firma bazında ayrıntı |
| Örnek satır | “120 Alıcılar: 1.480.000 TL” | “Kaya Mobilya: 84.500 TL” |
| Sorusu | Toplam alacağım ne kadar? | Bu alacak kimlerden? |
| Kim bakar | Mali müşavir, resmî kayıt | İşletme sahibi, tahsilatçı |
| Günlük işe etkisi | Dolaylı | Doğrudan — tahsilat buradan yürür |
Türkiye’de kullanılan tekdüzen hesap planında müşteri alacakları 120 Alıcılar, tedarikçi borçları 320 Satıcılar hesabında toplanır. Bu hesaplar tek bir rakam gösterir; o rakamın kimlerden oluştuğunu ise yardımcı defter söyler. Reskontra tam olarak bu ayrıntı katmanıdır.
Neden önemli? Çünkü tahsilat toplamdan yapılmaz
“Alacaklarım 1,4 milyon” bilgisi tek başına hiçbir işe yaramaz. Tahsilat için üç şeyi bilmeniz gerekir ve üçü de yalnız yardımcı defterde vardır:
- Kimden: hangi müşteride ne kadar bekliyor.
- Ne zamandan beri: alacağın yaşı. 90 günü geçen alacağın tahsil edilebilirliği belirgin şekilde düşer — alacak yaşlandırma nedir.
- Hangi belgeye karşılık: hangi fatura açık, hangisi kapandı. Toplam bakiye tutuyor olsa bile fatura eşleşmesi yapılmadığında “hangisi ödendi” sorusu cevapsız kalır.
Bir cari kartta ne bulunur?
| Alan | Ne işe yarar |
|---|---|
| Unvan, vergi dairesi/no | Faturalaşmanın ve resmî kaydın temeli |
| Yetkili ve telefon | Tahsilat aramasının ve hatırlatmanın gideceği yer |
| Devir bakiye | Sisteme geçtiğiniz gün itibarıyla kalan tutar |
| Hareketler (borç / alacak) | Fatura, tahsilat, iade, iskonto — tarih sırasıyla |
| Yürüyen bakiye | Her hareketten sonra yeniden hesaplanan kalan |
| Vade ve risk limiti | Ne kadar süreyle ve ne kadar tutarla açık hesap çalışılacağı |
Bu yapının işletmedeki günlük karşılığını cari hesap takibi nasıl yapılır yazısında, kavramın kısa tanımını cari hesap nedir sayfasında bulabilirsiniz.
Mizan ve mutabakat: iki kontrol noktası
Mizan, hesapların borç-alacak toplamlarını yan yana gösteren kontrol tablosudur; yardımcı defter ile büyük defterin tutup tutmadığı buradan anlaşılır. Tutmuyorsa bir yerde kayıt eksik ya da yanlış hesaba yazılmıştır.
Mutabakat ise dışarıya karşı yapılan kontroldür: sizin defterinizdeki bakiye ile karşı tarafın defterindeki bakiyenin eşleştiğini yazılı olarak teyit etmek. Ayda bir yapılan mutabakat, altı ay sonra çıkacak tartışmayı bugünden bitirir. Mutabakat nedir?
Ön muhasebe programında bu yapıyı nasıl ararsınız?
Program seçerken menüdeki adı değil, şu dört yeteneği kontrol edin:
- Yürüyen bakiyeli ekstre. Her satırdan sonra kalan görünmeli; toplama yapılarak bulunan bakiye kontrol edilemez.
- Fatura-tahsilat eşleştirme (mahsup). Hangi ödemenin hangi faturayı kapattığı izlenebilmeli.
- Yaşlandırma raporu. Alacaklar 0-30, 31-60, 61-90, 90+ olarak gruplanabilmeli.
- Vade ve limit uyarısı. Limiti aşan müşteride yeni satış uyarı vermeli — cari limit ve müşteri riski.
Seçim kriterlerinin tamamı için ön muhasebe programı seçiminde 7 kritik nokta yazısına bakabilirsiniz. Kavramı esnaf dilinde arıyorsanız aynı yapının adı veresiye takibidir.
Önce Excel’de kurmak isterseniz
Yardımcı defter mantığı Excel’de de kurulabilir: tek bir hareket defteri, cari kodu sütunu ve yürüyen bakiye formülü. Şablonun kurulumunu formülleriyle birlikte cari hesap takibi Excel şablonu yazısında anlattık — sınırlarını da aynı yerde yazdık.
krkbos’ta cari kart satışın ve tahsilatın kendisinden doğar: sipariş kartından işlenen kapora anında cariye düşer, ekstre yürüyen bakiyeyle kendini tutturur, vadesi geçen alacak panoda öne çıkar. 14 gün ücretsiz deneyin.
