Cari hesap, günlük işletme dilinde bir müşteri veya tedarikçiyle yapılan fatura, tahsilat, ödeme, iade ve mahsup gibi hareketlerin tek hesapta izlenmesidir. Hareketlerin belirli tarihteki sonucu cari bakiye, hareket dökümü ise cari hesap ekstresi olarak adlandırılır.
Bu pratik takip ile Türk Ticaret Kanunu'nda özel olarak tanımlanan “cari hesap sözleşmesi” aynı şey değildir. Her müşteri kartı kendiliğinden TTK anlamında cari hesap sözleşmesine dönüşmez.
Cari bakiye nasıl oluşur?
Müşteri hesabında fatura müşterinin borcunu artırır; tahsilat ve onaylı iade azaltır. Örneğin 50.000 TL'lik satış yapılıp 30.000 TL tahsil edildiğinde, başka hareket yoksa müşterinin kalan borcu 20.000 TL'dir.
| Tarih | Hareket | Borç artışı | Borç azalışı | Kalan |
|---|---|---|---|---|
| 1 Ağustos | Satış faturası | 50.000 TL | — | 50.000 TL |
| 5 Ağustos | Tahsilat | — | 30.000 TL | 20.000 TL |
| 8 Ağustos | Onaylı iade | — | 5.000 TL | 15.000 TL |
| 12 Ağustos | Yeni satış faturası | 12.000 TL | — | 27.000 TL |
Müşteri ve tedarikçi carisi nasıl okunur?
| Hareket | Müşteri carisinde | Tedarikçi carisinde |
|---|---|---|
| Fatura | Sizin satış faturanız müşterinin borcunu artırır | Tedarikçinin faturası sizin borcunuzu artırır |
| Para hareketi | Tahsilat müşterinin borcunu azaltır | Ödeme sizin borcunuzu azaltır |
| İade / mahsup | Dayanağına göre bakiyeyi azaltır veya düzeltir | Dayanağına göre bakiyeyi azaltır veya düzeltir |
“Borç” ve “alacak” tarafı, hesabın kimin gözünden tutulduğuna göre karışabilir. Bu nedenle yalnız B/A harfine bakmak yerine belgenin kime ait olduğunu ve ekstredeki açıklamayı kontrol edin.
Cari hesap ekstresi ne işe yarar?
Ekstre, seçilen tarih aralığındaki açılış bakiyesini, hareketleri ve kapanış bakiyesini sırayla gösterir. Müşteriye yalnız tek bir bakiye söylemek yerine ekstre göndermek, farkın hangi faturadan veya ödemeden çıktığını bulmayı kolaylaştırır. Ekstre satış faturası, tahsilat makbuzu veya sözleşme yerine geçmez; onları bir arada görmeyi sağlar.
Doğru cari hesabın temel kuralları
- Her hareketi bir kez kaydedin: Aynı fatura veya tahsilat iki kez girilmemelidir.
- Belge numarası kullanın: Serbest açıklama yerine fatura, makbuz veya banka referansını yazın.
- Tarihi doğru seçin: İşlem tarihiyle kayıt tarihini karıştırmayın.
- Bakiyeyi elle yazmayın: Bakiye, açılış ve hareketlerden hesaplanmalıdır.
- Kişisel ve işletme hesabını ayırın: Kime ait olduğu belli olmayan ödeme fark üretir.
- Dönemsel karşılaştırma yapın: Önemli carilerde ekstreleri karşı tarafla mutabakat için karşılaştırın.
Cari hesapta fark neden çıkar?
En sık nedenler kaydedilmeyen banka hareketi, yanlış cariye işlenen ödeme, tarih farkı, iade belgesinin tek tarafta bulunması, kur veya vade kaleminin farklı işlenmesi ve açılış bakiyesidir. Düzeltmeye kapanış bakiyesinden değil, iki tarafta aynı olan son hareketten başlayın. Sonraki belgeleri tarih ve numara sırasıyla karşılaştırmak farkı daha hızlı buldurur.
Hukuki ayrım: TTK'daki yazılı cari hesap sözleşmesinin özel sonuçları vardır; günlük müşteri kartına otomatik uygulanmaz. Ayrıntı için Ticaret Bakanlığının 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu metninde 89–101. maddelere bakın. Somut uyuşmazlıkta hukuk ve muhasebe uzmanına danışın.
Sık sorulan sorular
Cari bakiye eksi çıkarsa ne olur?
Tek başına hata olduğu anlamına gelmez; avans, fazla ödeme veya eksik fatura olabilir. Hareketleri ve hesabın yönünü incelemeden bakiyeyi düzeltmeyin.
Cari hesap ile banka hesabı aynı mı?
Hayır. Banka hesabı para hareketini gösterir; cari hesap o müşteri veya tedarikçiyle ilgili fatura, iade, tahsilat ve ödeme gibi farklı hareketleri birleştirir.
Cari hesap ne sıklıkta kontrol edilmeli?
Kayıt günlük yapılmalıdır. Ekstre kontrolü ve mutabakat sıklığı ise işlem hacmine, açık bakiye tutarına ve riske göre belirlenebilir.
