Hakediş, sözleşmeli bir işte belirli tarihe kadar tamamlanan ve ölçülüp onaylanan işin bedelini gösteren hesap ve rapordur. Özellikle yapım, montaj, bakım ve uzun süreli hizmetlerde kullanılır. Hakediş tek başına fatura veya ödeme değildir; onay, faturalama ve ödeme adımları sözleşmeye ve uygulanacak kurallara göre ayrıca ilerler.
Hakediş süreci nasıl işler?
- Dönem belirlenir
Hesabın hangi kesim tarihine kadar yapılan işi kapsadığı yazılır.
- Yapılan iş ölçülür
Metraj, adet veya sözleşmede tanımlanan ilerleme yöntemi dayanak kayıtlarla belirlenir.
- Kümülatif tutar bulunur
İş kalemleri sözleşmedeki birim fiyat veya onaylı hesap yöntemiyle değerlendirilir.
- Bu dönem ayrılır
Önceki onaylı kümülatif tutar düşülerek yalnız yeni döneme ait brüt değer bulunur.
- Kontrol ve onay tamamlanır
Sözleşmedeki ek, kesinti ve dayanaklar kontrol edilir; ardından fatura ve ödeme süreci işletilir.
Sıra, belge ve onay yetkileri sözleşmeye göre değişebilir. Kamu yapım işleri ayrıca kendi ihale mevzuatı ve şartnamelerine tabidir.
Hakedişte hangi bilgiler bulunur?
- İş ve sözleşme bilgisi: İşin adı, taraflar, sözleşme ve hakediş numarası
- Dönem: Başlangıç, kesim ve düzenleme tarihi
- İş kalemleri: Birim, sözleşme miktarı, birim fiyat ve yapılan miktar
- Kümülatif kayıt: Önceki dönem, bugüne kadar toplam ve bu dönem farkı
- Onaylı değişiklikler: Varsa ilave iş, yeni fiyat veya miktar değişikliği
- Sözleşmesel kalemler: Uygulanıyorsa avans mahsubu, teminat ve diğer kesintiler
- Dayanak ve onay: Metraj, saha kaydı, fotoğraf, hazırlayan ve kontrol eden bilgisi
Rakamlarla hakediş hesaplama örneği
| İş kalemi | Kümülatif miktar | Birim fiyat | Kümülatif tutar |
|---|---|---|---|
| Sıva | 600 m² | 250 TL | 150.000 TL |
| Boya | 300 m² | 180 TL | 54.000 TL |
| Bugüne kadarki iş | — | — | 204.000 TL |
| Önceki onaylı hakediş | — | — | 120.000 TL |
| Bu dönem brüt tutar | — | — | 84.000 TL |
Bu örnekte asıl kontrol, “bu ay ne yapıldı?” sorusundan önce bugüne kadarki toplam işin doğrulanmasıdır. Önceki toplam düşülünce bu döneme ait tutar görünür ve aynı işin iki kez yazılması önlenir.
Geçici ve kesin hakediş arasındaki fark
| Geçici hakediş | Kesin hakediş | |
|---|---|---|
| Amaç | İş sürerken dönemsel ilerlemeyi hesaplamak | İşin kabul ve kesin hesap sürecinde toplam hesabı kapatmak |
| Yapı | Kümülatif ilerler; sonraki kontrollerde düzeltme konusu olabilir | Nihai miktar ve hesaplara dayanır |
| Zaman | Sözleşmede belirlenen dönemlerde | İşin tamamlanması ve kabul sürecine bağlı |
Kamu işlerinde “geçici” ve “kesin” hakedişin süreleri ile sonuçları özel kurallara bağlıdır. Özel işlerde ise tarafların sözleşmesi belirleyicidir; kamu düzenini özel sözleşmeye aynen taşımayın.
Hakediş, fatura ve ödeme aynı şey mi?
| Kayıt | Ne gösterir? | Tek başına ne değildir? |
|---|---|---|
| Hakediş | Ölçülen ve değerlendirilen iş miktarını | Fatura veya ödeme değildir |
| Fatura | Vergi mevzuatına göre belgelendirilen işlemi | Paranın ödendiğini göstermez |
| Ödeme | Borcun nakit veya başka araçla kapatılmasını | İş miktarının teknik kabulü değildir |
Belgenin ne zaman düzenleneceği, vergiyi doğuran olay ve ödeme vadesi işin türüne göre değişebilir. Somut işinizde sözleşmeyi ve mali müşavirinizin yönlendirmesini esas alın.
Hakediş uyuşmazlığını azaltan kayıtlar
Sahadaki miktarı dönem sonunda hafızadan çıkarmayın. Günlük ilerleme, ölçü, fotoğraf, revizyon, onaylı ilave iş ve duruş nedeni tarihli tutulursa iki taraf aynı dayanağa bakar. Özellikle kümülatif miktarla bu dönem miktarını ayrı sütunlarda göstermek, önceki işin tekrar yazılmasını önler.
Resmî çerçeve: Kamu yapım işlerinde güncel kurallar için Kamu İhale Kurumunun Yapım İşleri Genel Şartnamesi sayfasını inceleyin. Bu sayfadaki örnek özel bir sözleşmenin hukuki veya vergisel sonucunu belirlemez.
Sık sorulan sorular
Hakediş ödeme midir?
Hayır. Hakediş ödemeye esas alınabilecek iş miktarı ve tutarı gösterir; tarafların kontrolü, onayı, fatura ve ödeme adımları ayrıca gerçekleşir.
Hakediş her ay düzenlenmek zorunda mı?
Her iş için geçerli tek bir süre yoktur. Dönem ve başvuru düzeni sözleşmeye, işin türüne ve kamu işlerinde ilgili mevzuata göre belirlenir.
İlave iş doğrudan hakedişe eklenir mi?
Onay yöntemi tamamlanmadan eklemek uyuşmazlık yaratır. Kapsam, miktar, fiyat ve yetkili onayını sözleşmedeki değişiklik sürecine göre belgeleyin.
