Vade farkı, ödemenin ileri bir tarihte yapılması nedeniyle mal veya hizmet bedeline eklenen tutardır. İşletmenin parasını daha geç tahsil etmesi finansman ve risk doğurur; bu bedelin nasıl belirleneceği tarafların ticari koşullarına, sözleşmeye ve uygulanacak mevzuata bağlıdır.
Baştan belirlenen vade farkı ile gecikme farkı aynı mı?
İki ayrı durum vardır. Birincisinde peşin ve vadeli fiyat daha satış yapılmadan açıklanır: “peşin 100.000 TL, 90 gün vadeli 106.000 TL.” İkincisinde ise faturanın vadesi geçtikten sonra ek bedel gündeme gelir. Sonradan uygulanan bedelin dayanağı, yöntemi ve bildirimi sözleşme ve hukuk açısından ayrıca değerlendirilmelidir.
| Durum | Ne zaman belli olur? | Yazılı kayıtta ne bulunmalı? |
|---|---|---|
| Vadeli satış fiyatı | Siparişten önce | Peşin fiyat, vadeli fiyat, vade tarihi ve ödeme planı |
| Gecikme sonrası fark | Kararlaştırılan vade geçince | Sözleşme dayanağı, geciken tutar, gün, yöntem ve bildirim |
Vade farkı nasıl hesaplanır?
Kanunen bütün işlemler için geçerli tek bir vade farkı oranı veya formülü yoktur. En sade yöntem, peşin ve vadeli toplam fiyatı baştan ayrı ayrı belirlemektir.
| Seçenek | Ödeme zamanı | Toplam fiyat |
|---|---|---|
| Peşin | Siparişte | 100.000 TL |
| Vadeli | 90 gün sonra | 106.000 TL |
| Vade farkı | 90 gün için | 6.000 TL |
Bu örnekte müşteri iki toplam fiyatı da siparişten önce görür. Oranla hesap yapılacaksa ana para, gün sayısı, yılın kaç gün kabul edildiği, basit veya bileşik yöntem ve yuvarlama kuralı yazılı olmalıdır. Aksi hâlde iki taraf aynı oranla farklı sonuca ulaşabilir.
Teklif ve sözleşmede neler yazılmalı?
- Peşin ve vadeli toplam: Yalnız yüzde değil, ödenecek nihai tutar
- Vade tarihi: “90 gün” yanında başlangıç tarihi ve kesin ödeme günü
- Taksit planı: Her taksidin tutarı ve tarihi
- Vergi gösterimi: Fiyatların vergi dahil veya hariç olduğu
- Gecikme kuralı: Vade aşılırsa uygulanacak dayanak ve bildirim yöntemi
- Değişiklik yöntemi: Erken ödeme, kısmi ödeme, iade veya iptal hâli
Vade farkı, faiz ve peşin iskontosu arasındaki fark
| Kavram | Pratik anlamı | Dikkat |
|---|---|---|
| Vade farkı | Vadeli ödeme nedeniyle satış bedeline eklenen tutar | Baştan belirlenen fiyat ile gecikme sonrası fark ayrılmalı |
| Peşin iskontosu | Erken veya peşin ödeme için fiyat indirimi | İskonto koşulu ve son ödeme günü açık olmalı |
| Temerrüt faizi | Vadesi geçmiş borcun hukuki sonucu | Her ticari fiyat farkıyla aynı kavram değildir |
Vade farkında KDV nasıl ele alınır?
GİB'in güncel açıklamasına göre vade farkı KDV matrahına dahildir. Ödeme gecikmesinden sonra doğan vade farkı ayrıca faturalanır ve ilgili teslim veya hizmete uygulanan KDV oranı esas alınır. İşlemin tarihi ve türü sonucu değiştirebileceği için belgeyi düzenlemeden önce mali müşavirinizle kontrol edin.
Resmî kaynak: Dayanak için KDV Kanunu'nun 24/c maddesine ve güncel uygulama tebliğine bakın. Bu sayfadaki örnek belirli bir sözleşmeye uygulanacak oran veya gecikme hesabı önermez.
Sık sorulan sorular
Vade farkı oranı kaç olmalı?
Her işletme ve işlem için geçerli tek bir oran yoktur. Finansman maliyeti, vade, müşteri riski, sektör uygulaması ve sözleşme birlikte değerlendirilmelidir.
Vade farkı sonradan eklenebilir mi?
Dayanak baştan açık değilse uyuşmazlık riski büyür. Sonradan doğan farkın hukuki ve vergisel koşulları için sözleşmeyi hukukçuya, belge düzenini mali müşavire kontrol ettirin.
Peşin indirim ile vade farkı aynı sonucu verir mi?
Rakamlar benzer kurulabilir; fakat ticari sunum ve hukuki dayanak aynı olmayabilir. Her iki seçenekte de müşterinin ödeyeceği toplamı, tarihi ve vergi durumunu açıkça yazın.
